رعایت نکات زیر برای آزمایش کلسیم ضروری است

موقعیت بیمار در هنگام نمونه گیری:

تغییر موقعیت بیمار از حالت خوابیده به نشسته یا ایستاده ، سبب خروج (efflux) آب و مایعات و مواد محلول قابل عبور از داخل عروق به فضای بینابینی سلولها می گردد. مواد غیر قابل عبور از دیواره عروق مثل پروتئین ها ، سلولها ، مواد باند شده به پروتئین ها و سلولها تغلیظ می شوند. مثلا آلبومین سرم افزایش یافته و کلسیم چون به آلبومین باند شده ، افزایش می یابد.

برای تغییر وضعیت از حالت خوابیده به نشسته ، تغییر میزان کلسیم % 4 + خواهد بود.

رژیم غذایی (diet) :

مثلا پس از نوشیدن مقدار زیادی شیر ، مقدار کلسیم سرم افزایش می یابد.

بستن تورنیکت و باز و بسته کردن مشت :

بستن تورنیکت ، سبب برجسته شدن وریدها و تسهیل خونگیری می شود . کاربرد نامناسب تورنیکت و باز و بسته کردن مشت ، باعث خطا در تست ها می شود. باز و بسته کردن مشت و پمپ کردن دست (pumping) در طی نمونه گیری سبب افزایش غلظت پتاسیم ، لاکتات و فسفر می شود. با افزایش لاکتات خون ، PH خون کاهش یافته و غلظت کلسیم یونیزه سرم بالا می رود.

خونگیری از بیماری که به دست او سرم (IV) وصل شده است :

چون ترکیبات موجود در سرم تزریق شده ، باعث تغییر غلظت مواد شیمیایی شده یا آنها را رقیق می کنند ، لازم است حتی الامکان از بیماری که سرم به او تزریق می شود ، خونگیری نشود. در صورت نیاز به خونگیری ، لوله تزریق سرم بسته شود و از دست دیگر بیمار نمونه گیری شود. در صورتیکه لازم باشد از همان دست محتوی سرم خونگیری شود به ترتیب زیر عمل نمایید :

لوله سرم بسته شود ، تورنیکت زیر محل Needle سرم بسته شود و خون از وریدهای زیر ناحیه تزریق سرم گرفته شود. اگر بخواهیم از برانول خونگیری کنیم ، سرم را بسته و چند میلی لیتر اول خون گرفته شده را دور ریخته و از باقیمانده آن برای انجام آزمایشات استفاده شود.

مواد ضدانعقاد (Anticoagulants) :

استفاده نامناسب از مواد ضدانعقاد باعث تغییرات زیادی در تستهای بیوشیمیایی می گردد. اکسالات ها ، سیترات سدیم و EDTA سبب کاهش کلسیم سرم به روش اسپکتروفتومتری می شوند.

سرم های لیپمیک یا کدر (Lactascent serum) :

افزایش تری گلیسرید سرم باعث تداخل در اندازه گیری سایر موادی که از همان طول موج ، جذب نوری دارند می گردد ؛ از جمله باعث افزایش کلسیم به روش CP (Cresol phetalein)
می گردد.

برای تصحیح اثرات سرم لیپمیک از بلانک سرم استفاده می شود. حتی سرم بلانک هم قادر به حذف کامل همه این تداخل ها نمی باشد.



نکاتی در مورد آزمایش کلسیم :

در اندازه گیری کلسیم به طریق کرزوفتالئین تا مقدار 0.2 gr هموگلوبین در 100 ml سرم ، اثر تداخلی چندانی دیده نمی شود. در مقادیر بیشتر Hb آزمایش باید در مقابل سرم بلانک ، اندازه گیری و اصلاح گردد.
1% همولیز باعث افزایش کلسیم به میزان 2.9 % می گردد.
با توجه به اینکه کلسیم یونیزه به جایگاههای اتصالی با بار منفی متصل می شود ، یون هیدروژن برای اتصال به آلبومین و دیگر پروتئین های متصل شده به کلسیم با کلسیم رقابت می کند و اتصال آنها وابسته به PH می باشد. اگرچه سطوح کلسیم تام سرم ممکن است بدون تغییر باقی بماند ، انتشار نسبی 3 فرم کلسیم که در اثر تغییرات PH در ECF رخ می دهد قابل تغییر است. آلکالوز باعث افزایش اتصال کلسیم به پروتئین شده در نتیجه سبب کاهش کلسیم آزاد می شود ، در حالیکه اسیدوز با کاهش اتصال کلسیم به پروتئین ، سطح کلسیم آزاد را افزایش می دهد. سطح کلسیم تام به وسیله غلظت پروتئین پلاسما قابل تغییر است.
کاهش 1 gr/dl آلبومین ، معادل کاهش 0.8 mg/dl کلسیم خواهد بود.
بیماران دارای بدخیمی اغلب تظاهرات هیپوآلبومینمی دارند که این وضعیت ممکن است بطور کاذب سطح کلسیم تام را کاهش دهد. در این شرایط سطح کلسیم تام (بر حسب mg/dl) به وسیله معادله زیر تصحیح می شود :

= کلسیم تام (mg/dl) تصحیح شده برای هیپوآلبومینم

[0.8 × (آلبومین بیمار- آلبومین طبیعی)] + کلسیم تام (اندازه گیری شده)

(در این فرمول معمولا مقدار آلبومین طبیعی را 4.4 در نظر می گیرند)
درصد کمی از کلسیم به دیگر پروتئین ها از قبیل γ- گلبولین ها متصل می شود. بنابراین در حالات بالینی مانند هیپوگاماگلبولینمی ، سطح کلسیم تام به شدت تغییر می کند.
از سرنگ و ظروف شیشه ای باید اجتناب کرد زیرا کلسیم به بدنه ظروف شیشه ای می چسبد.
افزایش کاذب کلسیم به دلیل استاز وریدی در حین خونگیری و نگهداری طولانی مدت خون حاصل می شود.
در روش O-Cresophtalein Complex دما بایستی به دقت کنترل شود زیرا این روش به دما بسیار حساس است.
در روشهای فتومتریک هر نوع ظروف شیشه ای یا پلاستیکی باید با اسید کلریدریک رقیق شسته شوند.
ضد انعقادهای سیترات ، اگزالات و EDTA نباید مصرف شوند ، به این دلیل که با تشکیل کمپلکس با کلسیم تداخل ایجاد می کنند.
کلسیم یونیزه وضع متابولیسم کلسیم را بهتر از مقادیر کلسیم تام بیان می نماید و بدین علت اکثر پزشکان آزمایش CaI را نسبت به کلسیم تام ترجیح می دهند.
تکرار اندازه گیری کلسیم تام سرم برای تشخیص هیپرپاراتیروئیدیسم لازم است (وقتی کلسیم نرمال و کلسیم یونیزه افزایش یافته است).
عوامل مداخله گر در اندازه گیری کلسیم با روشهای رنگ سنجی عبارتند از :همولیز – زردی – لیپمی – پاراپروتئین ها و منیزیوم.
نمونه سرم ، بهترین نمونه برای سنجش کلسیم تام است اگرچه پلاسمای هپارینه نیز مورد قبول است.
از خون تام ، پلاسمای هپارینه یا سرم برای اندازه گیری کلسیم آزاد استفاده می شود. تمامی نمونه ها باید در شرایط بیهوازی جمع آوری شوند و در یخ 4C انتقال یابند تا از حذف CO2 و گلیکولیز جلوگیری شده و PH تثبیت شود(تغییرات PH نسبت کلسیم یونیزه را تغییر می دهد).
در آلکالمی متابولیک یا تنفسی ، با وجود کلسیم تام نرمال (وقتی کلسیم نرمال و کلسیم یونیزه افزایش یافته است)
پایین بودن سطح سرمی کلسیم و افزایش سطح اسید اوریک از یافته های شایع همراه با پره اکلامپسی است.

(پره اکلامپسی یکی از عوارض شایع بارداری و عامل ایجاد صدمه به جنین و مادر است. این بیماری اغلب در زنان جوان و نخست زا (Primigravida) دیده شده و علائم آن در اواخر حاملگی بارز می شود).


مقادیر مرجع در افراد بالغ طبیعی
mg/dl
mmol/l

کلسیم تام
8.8-10.3
2.2-2.58

کلسیم یونیزه (آزاد)
4.6-5.3
1.16-1.32




علل هیپرکلسیمی:
- به علت PTH

هیپرپاراتیروئیدیسم اولیه (علت شایع) :

اسپورادیک

نئوپلازی اندوکرین متعدد (نوع 1 و 2)

هیپرکلسیمی هیپوکلسیوری فامیلی

ترشح نابجای PTH به وسیله نئوپلاسم ها (نادر است)

- مستقل از PTH :

همراه بدخیمی ها (علت شایع)

به علت ویتامین D :

مسمومیت با ویتامین D

افزایش تولید D 21,25(OH)

عوامل دیگر اندوکرینوپاتی :

تیروتوکسیکوز

هیپوآدرنالیسم

بی تحرکی همراه با بازگردش استخوان

سندرم شیر – قلیا

سارکوئیدوز

مولتیپل میلوما



علل هیپوکلسیمی :

- به علت PTH

کمبود PTH

دائمی :

اکتسابی : بعد از جراحی

ارثی :

هیپوپاراتیروئیدیسم ایدیوپاتیک

سندرم دی جرج

سندرم های اتوایمیون چند غده ای

معکوس و راجعه :

هیپومنیزیومی شدید

هیپرکلسیمی

مقاومت به PTH

هیپوپاراتیروئیدیسم کاذب

- به علت ویتامین D

کمبود ویتامین D

کمبود D 25(OH)

کمبود D 21,25(OH):

مهار برگشت پذیر 1- هیدروکسیلاز

اختلالات داخل کلیوی (آسیب کلیوی مزمن ، بیماری توبول ها و سندرم فانکونی)
اختلال در پاسخ به D 21,25(OH)
جهش در گیرنده ویتامین D

نکات مهم در این آزمایشات ناشتا بودن بیمار- نحوه ی نمونه گیری و نگهداری نمونه است.

FBS :Fasting Blood Suger
BS :Blood Suger
2hpp :2 hours postprandial
GTT
HbA1C
Feroctoz amin

در تست FBS بیمار باید 8 ساعت ناشتا بوده و بهتر است نمونه گیری صبح انجام شود. میزان نرمال آن با توجه به کیت و روش آزمایش متفاوت می باشد.در روش آنزیمی FBS نرمال در بالغین mg/dl70- 110میباشد.
برای تست BS نیازی به ناشتایی نیست و در در هر ساعت از شبانه روز می توان آنرا انجام داد.
برای انجام تست 2hppابتدا بیمار باید ناشتا بوده و نمونه گیری انجام میشود (مانند FBS ) سپس از بیمار خواسته می شود طی 5-10 دقیقه یک وعده صبحانه ی کربوهیدراتی میل کند وبعد تا 2 ساعت هیچ چیز نخورد ودر پایان 2 ساعت در آزمایشگاه جهت نمونه گیری مجدد حضور داشته باشد. موارد استفاده از 2hpp:
در صورتی که FBS نرمال بوده ولی علائم دیابت وجود داشته باشد.
در صورتی که پزشک بخواهد دز دارویی را برای بیمار دیابتی تنظیم کند.

تست GTT برای تشخیص دیابت نهفته است . همانند 2hpp ابتدا از بیمار ناشتا نمونه گیری می شود(FBS ) سپس به بیمار محلول GTT که حاوی گلوکوز است داده می شود و هر 30 دقیقه نمونه گیری انجام میشود نمونه گیری را تا 5 ساعت بصورت زیر ادامه می دهیم.
FBS – محلول GTT – 30 min – 1h – 2h – 3h – 4h – 5h
میزان گلوکوزی که به افراد می دهیم متفاوت است:
بالغین باردار gr 100
بالغین غیر باردار gr 75
کودکان به ازای هر kg وزن gr 75/1

تست HbA1C تنها روشی است که از خون تام برای انجام آن استفاده میشود برخلاف سایر روش ها که آزمایش بر روی سرم یا پلاسما (ترجیحا سرم) صورت میگیرد.
در این روش درصد گلیکوزیله شدن Hb را می سنجیم.
%85 هموگلوبین گلیکوزیله بصورت هموگلوبین A1C است.
کاربرد این تست در مراحل درمانی است و بر خلاف FBS وضعیت بیمار را در60 روز گذشته( نیمه عمر گلبول های قرمز) و یا در طی درمان میتوانیم بسنجیم.

در آزمایش Feroctoz amin میزان آلبومین گلیکوزیله سنجیده می شود.
نیمه عمر آلبومین 17 روز است در نتیجه این تست وضعیت بیمار را طی 17 روز اخیر نشان می دهد.
در کنترل اولیه برای قند خون های بالا از این روش استفاده میشود.

پپتید c در ساختمان انسولین وجود دارد .سنجش پپتیدc نشانگر میزان انسولین آندوژن است.

کاربرد: